Geri dönüşüm kulağa karmaşık geliyor. Altı farklı renkte kutu, sayısız kural, neyin nereye gittiğine dair kafa karıştıran listeler. Çoğu insan bu yüzden ya hiç başlamıyor ya da birkaç hafta sonra bırakıyor.

Oysa evde geri dönüşüm tek bir basit ayrımla başlıyor: ıslak ve kuru. Gerisi zamanla ekleniyor. Bu yazıda en basit adımdan başlayıp adım adım ilerleyeceğiz. Hiçbir şeyi bir günde yapmanız gerekmiyor. Önce temeli kurun, sonra üstüne ekleyin.

Adım 1: Islak ve kuru atığı ayırın

Geri dönüşümün en önemli kuralı bu. Başka hiçbir şey yapmasanız bile bunu yapın.

Islak atık organik olan her şeydir. Yemek artıkları, sebze ve meyve kabukları, çay ve kahve telvesi, yumurta kabuğu. Bunlar çürür, koku yapar, nemlidir.

Kuru atık ise geri dönüştürülebilecek olan her şeydir. Kağıt, plastik, cam, metal. Bunlar temiz ve kuru kaldığı sürece yeniden işlenebilir.

Neden bu ayrım bu kadar önemli? Çünkü ıslak atık kuru atığa karışınca her şeyi mahveder. Kahve telvesi bir kağıt kutunun üstüne döküldüğünde o kağıt artık geri dönüştürülemez. Yağlı bir yemek artığı plastik ambalaja bulaştığında o plastik çöpe gider.

Yani kural basit: organik atık ayrı durmalı, geri dönüşecek atık kirlenmemeli. İki kovayla başlayın. Biri ıslak, biri kuru. Tek yapmanız gereken bu.

Adım 2: Kuru atığı kabaca ayırın

Islak ve kuru ayrımını oturttuysanız bir sonraki adım kuru atığı kendi içinde ayırmak. Burada Türkiye'nin Sıfır Atık renk kodları devreye giriyor.

• Mavi — kağıt ve karton
• Sarı — plastik
• Yeşil — cam
• Gri — metal
• Kahverengi — organik atık
• Siyah — geri dönüşemeyen atık

Evde altı kutu kurmanıza gerek yok. Çoğu apartmanın bahçesinde mavi ve gri konteyner sistemi var. Evde üç ayrı poşet bile yeter: kağıt, plastik-metal-cam birlikte, organik ayrı. Mahallenizdeki konteyner sistemine göre düzenleyin.

Önemli olan kutu sayısı değil, ayrımın temiz olması.

Adım 3: Geri dönüştürmeden önce temizleyin

Bu adım çoğu insanın atladığı ama en kritik olan kısım. Kirli ambalaj geri dönüşemez.

Bir yoğurt kabını yıkamadan sarı kutuya atarsanız, içindeki yoğurt artığı tüm partiyi kirletir. Pizza kutusunun yağlı kısmı geri dönüştürülemez, sadece temiz kısmı işe yarar.

Pratik kurallar:

• Ambalajları çalkalayın, kurutun. Tertemiz olması gerekmez, sadece artık kalmamalı.
• Pizza kutusunun yağlı tabanını ayırıp çöpe atın, temiz kapağını geri dönüşüme verin.
• Cam kavanozların kapaklarını ayırın. Cam yeşile, metal kapak griye.
• Plastik şişelerin kapağını kapalı tutmayın, ayrı atın.

Birkaç saniyelik bir durulama, bir ambalajın gerçekten geri dönüşüp dönüşmeyeceğini belirliyor.

Adım 4: Zor atıkları öğrenin

Temel sistemi kurduktan sonra sıra kafa karıştıran atıklara geliyor. Bunları en başta düşünmenize gerek yok, ama öğrenmek sistemi tamamlıyor.

Piller ve elektronik. Asla normal çöpe atılmaz. Marketlerde ve belediye noktalarında pil kutuları var. Eski telefon, şarj aleti, küçük elektronikler için elektronik atık noktaları kullanılıyor.

İlaçlar. Son kullanma tarihi geçmiş ilaçlar çöpe ya da lavaboya gitmez. Eczaneler atık ilaç topluyor.

Yağ. Kızartma yağını lavaboya dökmeyin, boruları tıkar ve suyu kirletir. Bir şişede biriktirip atık yağ toplama noktalarına verin.

Kompozit ambalaj. Meyve suyu ve süt kutuları kağıt, plastik ve alüminyum katmanından oluşur. Bunlar ayrı işlenir, genelde sarı veya mavi kutuya gider. Belediyenizin kuralına bakın.

Adım 5: Atığı baştan azaltın

En ileri adım, geri dönüştürmek değil, en baştan daha az atık üretmek. Geri dönüşüm iyidir ama hiç atık çıkmaması daha iyidir.

• Tek kullanımlık yerine yeniden kullanılabilir tercih edin. Bez çanta, cam şişe, yeniden doldurulabilir kap.
• Organik atığı kompost yapın. Balkonda küçük bir kompost kabı bile mutfak atığınızı toprağa dönüştürür.
• Uzun ömürlü ürün alın. Çabuk eskiyip atılan değil, yıllarca kullanılan ve tamir edilebilen ürünleri seçin.

Son madde aslında Studio Blai'nin de çıkış noktası. Bir ürünün ömrü ne kadar uzunsa, ne kadar tamir edilebiliyorsa ve sonunda yeniden değerlendirilebiliyorsa, o kadar az atık üretiyor. Blai Panel tam olarak bunun için var: atık plastikten üretiliyor, tek malzemeden oluşuyor, ömrü dolduğunda geri alınıp yeniden panele dönüştürülüyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Evde geri dönüşüme nereden başlamalıyım?

En basit adımdan: ıslak ve kuru atığı ayırın. İki kova yeter. Organik atığı ayrı tutun, geri dönüşecek atığı temiz ve kuru bırakın. Gerisini zamanla ekleyebilirsiniz.

Kirli ambalaj geri dönüşür mü?

Hayır. Yemek artığı veya yağ bulaşmış ambalaj geri dönüştürülemez, üstelik temiz atıkları da kirletir. Geri dönüşüme vermeden önce ambalajları çalkalayıp kurutun.

Türkiye'de geri dönüşüm renk kodları neler?

Mavi kağıt-karton, sarı plastik, yeşil cam, gri metal, kahverengi organik atık, siyah geri dönüşemeyen atık içindir. Evde hepsini kurmanıza gerek yok, mahallenizdeki konteyner sistemine göre düzenleyin.

Pil ve ilaç nereye atılır?

Piller normal çöpe atılmaz, market ve belediye pil kutularına bırakılır. Son kullanma tarihi geçmiş ilaçlar eczanelerdeki atık ilaç kutularına verilir.